1. AMIN

Khái niệm, Bậc Amin & Danh pháp

• Khái niệm, phân loại bậc: R–NH₂ (Bậc 1), R–NH–R' (Bậc 2), R–N(R')–R'' (Bậc 3).
• Amin no, đơn chức, mạch hở: C_nH_2n+3N (n ≥ 1)
• Bậc của amin = Số nguyên tử H trong phân tử NH₃ bị thay thế bởi gốc hiđrocacbon.
• Amin thơm tiêu biểu: Anilin C₆H₅NH₂ (phenylamin / benzenamin, M = 93).

1.2

Tính chất vật lí

• 4 amin khí ở điều kiện thường (mùi khai, độc, dễ tan trong nước): CH₃NH₂, C₂H₅NH₂, (CH₃)₂NH, (CH₃)₃N.
• Anilin (C₆H₅NH₂): Chất lỏng, không màu, rất độc, ít tan trong nước; để lâu trong không khí chuyển màu nâu đen do bị oxi hóa.

1.3

Tính chất hóa học (Trọng tâm)

a) Tính bazơ yếu:

Amin ankyl: Quỳ hóa XANH Anilin: KHÔNG đổi màu quỳ

• So sánh lực bazơ: R₂NH > R–NH₂ > NH₃ > C₆H₅NH₂ > (C₆H₅)₂NH

• Tác dụng axit: R–NH₂ + HCl → R–NH₃Cl (muối amoni dễ tan)

b) Phản ứng thế nhân thơm của Anilin (Nhận biết):

C₆H₅NH₂ + 3Br₂ (dd) → C₆H₂Br₃NH₂ ↓ (trắng) + 3HBr

Anilin (C₆H₅NH₂)

2. AMINO AXIT

2.1

Cấu tạo Ion lưỡng cực & Tính chất vật lí

• Cấu tạo: Hợp chất hữu cơ tạp chức chứa đồng thời nhóm –NH₂ và nhóm –COOH.
• Tồn tại chủ yếu ở dạng ion lưỡng cực: H₂N–R–COOH ↔ H₃N⁺–R–COO⁻
• Vật lí: Chất rắn kết tinh, không màu, vị hơi ngọt, dễ tan trong nước, nhiệt độ nóng chảy cao.

2.2

Bảng 5 Amino Axit (Gly, Ala, Val, Glu, Lys)

Kí hiệu	Công thức thu gọn	M	Quỳ tím
Gly	H₂N–CH₂–COOH	75	Không đổi (Tím)
Ala	CH₃–CH(NH₂)–COOH	89	Không đổi (Tím)
Val	(CH₃)₂CH–CH(NH₂)–COOH	117	Không đổi (Tím)
Glu	HOOC–[CH₂]₂–CH(NH₂)–COOH	147	Hóa ĐỎ (2 COOH)
Lys	H₂N–[CH₂]₄–CH(NH₂)–COOH	146	Hóa XANH (2 NH₂)

2.3

Tính chất hóa học & Ứng dụng

• Tính lưỡng tính: Tác dụng với cả axit vô cơ mạnh và bazơ mạnh:

+ Axit: H₂N–R–COOH + HCl → ClH₃N–R–COOH

+ Bazơ: H₂N–R–COOH + NaOH → H₂N–R–COONa + H₂O

• Phản ứng este hóa (xt khí HCl khan): H₂N–R–COOH + R'OH ↔ H₂N–R–COOR' + H₂O

• Phản ứng trùng ngưng: Các ε, ω-amino axit đun nóng tạo poliamit (tơ nilon-6, nilon-7).

• Ứng dụng: Muối mononatri của Glu làm bột ngọt (mì chính); Glu làm thuốc bổ thần kinh.

1. AMIN

3. PEPTIT

HÓA HỌC 12 • TỔNG ÔN CHƯƠNG 3

AMIN • AMINO AXIT
PEPTIT & PROTEIN

Chuỗi liên kết kiến thức trọng tâm: Từ hợp chất chứa nhóm Amino đến đơn vị kiến tạo sự sống

Sơ đồ mối liên hệ trong Chương 3:

α-Amino axit → Peptit → Protein

(Khi thủy phân Protein / Peptit sẽ đi theo chiều ngược lại về các α-Amino axit)

2. AMINO AXIT

4. PROTEIN

5. MẸO GIẢI BÀI TẬP & LƯU Ý

• Số liên kết peptit trong một phân tử n-peptit mạch hở = n − 1
• Số đồng phân peptit: Số x-peptit tối đa tạo bởi k α-amino axit khác nhau = k^x (Nếu phân tử chứa đủ k gốc khác nhau thì số đồng phân = k!).
• Thủy phân hoàn toàn 1 mol n-peptit mạch hở trong dung dịch NaOH dư (nếu chỉ tạo từ các amino axit có 1 nhóm NH₂ và 1 nhóm COOH như Gly, Ala, Val):
n-peptit + n NaOH → n Muối + 1 H₂O

3. PEPTIT

3.1

Khái niệm, Liên kết Peptit & Phân loại

• Liên kết peptit: Liên kết –CO–NH– giữa 2 đơn vị α-amino axit.
• Phân loại: Oligopeptit (từ 2 → 10 gốc: đipeptit, tripeptit...) và Polipeptit (từ 11 → 50 gốc α-amino axit).
• Cấu tạo mạch: Bắt đầu bằng đầu N (còn nhóm –NH₂) và kết thúc bằng đầu C (còn nhóm –COOH).
• Đồng phân thứ tự: Gly–Ala ≠ Ala–Gly (tạo 2 đipeptit khác nhau).

3.2

Tính chất 1: Phản ứng thủy phân

• Điều kiện: Xúc tác axit, kiềm hoặc enzim, đun nóng.

• Thủy phân không hoàn toàn: Chia cắt thành các peptit ngắn hơn.

• Thủy phân hoàn toàn 1 phân tử n-peptit trong nước:

n-peptit + (n − 1) H₂O → n phân tử α-amino axit

Liên kết peptit (–CO–NH–)

3.3

Tính chất 2: Phản ứng màu Biure (Bẫy hay gặp!)

• Trong môi trường kiềm, peptit tác dụng với Cu(OH)₂ tạo hợp chất phức có màu tím đặc trưng.

⚠️ CỰC KỲ LƯU Ý:

• Đipeptit (chỉ có 1 liên kết –CO–NH–) KHÔNG có phản ứng màu Biure.
• Chỉ từ Tripeptit trở lên (≥ 2 liên kết –CO–NH–) mới tạo dung dịch màu tím!

Phức Tím

4. PROTEIN

4.1

Khái niệm & Phân loại

• Protein đơn giản: Thủy phân chỉ cho hỗn hợp các α-amino axit (M > 10.000).
• Hình sợi (Không tan trong nước): Keratin (tóc, móng, sừng), Miozin (cơ bắp), Fibroin (tơ tằm, mạng nhện).
• Hình cầu (Tan trong nước tạo dung dịch keo): Albumin (lòng trắng trứng), Hemoglobin (huyết sắc tố trong máu).

4.2

Sự Đông tụ & Tính chất Hóa học

• Sự đông tụ: Đun nóng hoặc thêm axit, bazơ, muối kim loại nặng → Protein đông tụ lại (luộc trứng, nấu canh cua).

• Thủy phân: Protein → Polipeptit → Peptit ngắn → α-Amino axit.

• 2 Phản ứng màu nhận biết Protein:

1) + Cu(OH)₂ / OH⁻:
Tạo phức MÀU TÍM (Biure)

2) + HNO₃ đặc:
Kết tủa MÀU VÀNG

4.3

Vai trò sinh học, Enzim & Axit Nucleic

• Protein: Cơ sở kiến tạo nên sự sống (xây dựng tế bào, cung cấp năng lượng, tạo kháng thể bảo vệ cơ thể).
• Enzim: Hầu hết có bản chất là protein; đóng vai trò chất xúc tác sinh học có tính chọn lọc rất cao và tốc độ phản ứng cực lớn.
• Axit nucleic: Polieste của axit photphoric và pentozơ (ADN và ARN) giúp lưu giữ, truyền đạt thông tin di truyền.

62%

Bố Cục Tĩnh Dễ Sao Chép Vào Canva (Tỷ Lệ 16:9)

TỔNG HỢP CHƯƠNG 3: AMIN – AMINO AXIT – PEPTIT & PROTEIN

1. AMIN (R–NH₂)

• Amin no, đơn chức, mạch hở: C_nH_2n+3N (n ≥ 1)
• 4 amin khí mùi khai: Metyl-, Etyl-, Đimetyl-, Trimetylamin.
• So sánh lực bazơ: R₂NH > RNH₂ > NH₃ > C₆H₅NH₂
• Nhận biết Anilin: C₆H₅NH₂ + 3Br₂ → C₆H₂Br₃NH₂ ↓ (trắng) + 3HBr

3. PEPTIT (–CO–NH–)

• Cấu tạo: Từ 2 → 50 gốc α-amino axit liên kết qua nhóm –CO–NH–.
• Số liên kết peptit của n-peptit mạch hở = n − 1.
• Phản ứng màu Biure: + Cu(OH)₂/OH⁻ tạo phức màu tím (Từ Tripeptit trở lên mới có; Đipeptit không có).

2. AMINO AXIT (H₂N–R–COOH)

• Ion lưỡng cực: Rắn kết tinh, dễ tan, vị ngọt, nhiệt độ nóng chảy cao.
• 5 chất & Quỳ tím: Gly (75), Ala (89), Val (117) → Không đổi màu; Glu (147) → Hóa Đỏ; Lys (146) → Hóa Xanh.
• Hóa học: Tính lưỡng tính (+ HCl, + NaOH); Este hóa (xt HCl khan); Trùng ngưng tạo tơ nilon-6, nilon-7.

4. PROTEIN & ENZIM

• Hình thái: Dạng sợi (tóc, móng, tơ tằm - không tan) & Dạng cầu (lòng trắng trứng, máu - tan tạo dung dịch keo).
• Sự đông tụ: Bởi nhiệt, axit, bazơ hoặc muối kim loại nặng.
• Phản ứng màu: + Cu(OH)₂ → Tím; + HNO₃ đặc → Kết tủa vàng.